رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف ۱۴۰۵ با تشریح رویکردهای این هفته گفت: تلاش کردهایم هفته وقف امسال از مجموعهای مراسم و برنامههای مناسبتی فراتر رفته و به یک جریان فرهنگی، اجتماعی و رسانهای تبدیل شود؛ جریانی که با محوریت مردم، روایت آثار وقف، معرفی واقفان، ترویج وقفهای جدید و تقویت اعتماد عمومی زمینه شکلگیری «یک واقف جدید، یک وقف جدید و یک خدمت جدید» را فراهم کند.
هفته وقف ۱۴۰۵ با شعار «وقف؛ میراث ماندگار، آینده پایدار» در شرایطی برگزار میشود که سازمان اوقاف و امور خیریه تلاش دارد نگاه به وقف را از یک مفهوم تاریخی و سنتی به ظرفیتی زنده و اثرگذار برای حل مسائل روز جامعه تغییر دهد. در این رویکرد، مردم تنها مخاطب برنامههای هفته وقف نیستند، بلکه به عنوان صاحبان اصلی این فرهنگ، در روایتسازی، شکلگیری وقفهای جدید، وقفهای خرد و مشارکتی و بهرهگیری از ظرفیتهای اجتماعی آن نقش خواهند داشت.
ستاد بزرگداشت هفته وقف در این زمینه نسبت به طراحی مجموعهای از برنامههای فرهنگی، اجتماعی، رسانهای و خدماتی با محوریت پنج مؤلفه «مردمیسازی، روایتسازی، خدمترسانی، شفافیت و اعتمادسازی و نوآوری» اقدام کرده است. هدف اصلی این برنامهها است که مردم تنها درباره وقف نشنوند، بلکه «اثر وقف را ببینند و لمس کنند»؛ رویکردی که از معرفی واقفان و روایت آثار موقوفات تا توسعه وقفهای جدید، راهاندازی دفاتر مشاوره وقف، برگزاری نمایشگاه «شهر وقف» و استفاده از ظرفیت هنر، رسانه و فضای مجازی را دربرمیگیرد.
در این راستا و در رابطه با تشریح برنامهها و رویکردهای هفته وقف به گفتوگو با علیرضا هوشیار، معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه و رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف پرداخته ایم که مشروح آن را در ادامه میخوانیم.
هفته وقف ۱۴۰۵ با چه رویکردی طراحی شد؟
هفته وقف ۱۴۰۵ را تلاش کردیم متفاوت از سالهای گذشته طراحی کنیم. نگاه ما این بود که هفته وقف نباید صرفاً مجموعهای از مراسم، نشستها و برنامههای مناسبتی باشد؛ بلکه باید به یک جریان فرهنگی، اجتماعی و رسانهای تبدیل شود. بر همین اساس، پنج محور اصلی را دنبال کردیم: مردمیسازی، روایتسازی، خدمترسانی، شفافیت و اعتمادسازی و نوآوری، هدف این بود که مردم فقط درباره وقف نشنوند، بلکه اثر وقف را ببینند و لمس کنند.
شعار محوری هفته وقف چه بود؟
شعار محوری امسال «وقف؛ میراث ماندگار، آینده پایدار» انتخاب شد. این شعار به این دلیل اهمیت دارد که میخواهیم وقف را از یک مفهوم صرفاً تاریخی و سنتی خارج کنیم و نشان دهیم که وقف همچنان میتواند در حل مسائل امروز جامعه نقشآفرین باشد. وقف یعنی یک نیت خیر که میتواند سالها و حتی نسلها ادامه پیدا کند و به مردم خدمت برساند.
برای تبدیل این رویکرد به برنامه عملی چه اقداماتی انجام شد؟
در نخستین گام، ستاد بزرگداشت هفته وقف فعال شد و موضوعات مختلف فرهنگی، اجتماعی، رسانهای و تبلیغی مورد بررسی قرار گرفت. تلاش کردیم برنامهها از حالت تمرکز صرف بر مراسم خارج شود و ظرفیتهای بقاع متبرکه، مبلغان، ائمه جماعات، هیئات مذهبی، تشکلهای مردمی، رسانهها و فضای مجازی را نیز درگیر کنیم. همچنین برای روزهای هفته وقف، تقویم محتوایی و اجرایی طراحی شد تا هر روز یک پیام و یک روایت مشخص داشته باشد.
یکی از محورهای مورد تأکید شما «روایت وقف» است. منظورتان چیست؟
گاهی ما درباره وقف با عدد و آمار صحبت میکنیم؛ مثلاً تعداد موقوفات، میزان درآمد یا تعداد رقبات. این آمار مهم است، اما بهتنهایی نمیتواند مردم را با حقیقت وقف ارتباط دهد. میخواهیم بگوییم که وقف چگونه زندگی یک انسان را تغییر داده است.
ممکن است یک دانشآموز به واسطه یک موقوفه بتواند تحصیل کند، بیماری هزینه درمانش تأمین شود، خانوادهای از یک خدمت اجتماعی بهرهمند شود یا یک فعالیت قرآنی سالها ادامه پیدا کند. این موارد همان روایتهای واقعی از برکت وقف هستند و قرار است در هفته وقف بیشتر دیده و شنیده شوند.
برای معرفی واقفان چه برنامهای دارید؟
یکی از محورهای اصلی هفته وقف، معرفی و تجلیل از واقفان و خیرین نیکاندیش است. البته تأکید ما این است که معرفی واقفان صرفاً به یک مراسم تجلیل محدود نشود. باید نیت، انگیزه و اثر اجتماعی وقف آنها نیز برای مردم روایت شود.
فرآیند شناسایی و احراز واقفان معرفیشده از استانها نیز دنبال شده و اطلاعات آنها باید از مسیر سامانه جامع موقوفات و فرآیندهای مربوطه بررسی و تأیید شود تا محتوای رسانهای بر اساس اطلاعات دقیق و قابل استناد تولید شود. همچنین همایش ملی تجلیل از واقفین نیکاندیش بهعنوان یکی از برنامههای شاخص در دستور کار قرار گرفت.
نمایشگاه «شهر وقف» چه جایگاهی در برنامههای هفته وقف دارد؟
«شهر وقف» یکی از برنامههای شاخصی است که برای نمایش عینی ظرفیتهای وقف طراحی شده است. در این نمایشگاه حدود ۵۰ غرفه پیشبینی شده تا مردم بتوانند با بخشهای مختلف وقف و آثار آن آشنا شوند.
قرار است در این فضا، موقوفات شاخص، خدمات اجتماعی موقوفات، واقفان، ظرفیتهای جدید وقف، فعالیتهای فرهنگی و قرآنی و دستاوردهای بقاع متبرکه معرفی شود. یکی از اهداف مهم ما این است که مردم بتوانند مستقیم با کارشناسان وقف ارتباط برقرار کنند و برای نیت خیر خود مشاوره بگیرند.
آیا در هفته وقف بر وقفهای جدید نیز تأکید شده است؟
بله، یکی از مهمترین رویکردهای امسال همین موضوع است. باید از خودمان بپرسیم اگر امروز بخواهیم وقف کنیم، جامعه امروز به چه چیزی نیاز دارد؟ جامعه امروز نیازهای جدیدی دارد؛ بنابراین وقف نیز میتواند در حوزههایی مانند کتاب، قرآن، سلامت، دارو، ویلچر، جهیزیه، محیط زیست، نهال، انرژی، علم و فناوری و حمایت از دانشآموزان و دانشجویان شکل بگیرد. درصدد هستیم مردم بدانند که وقف محدود به قالبهای گذشته نیست و میتواند متناسب با مسائل روز جامعه طراحی شود.
دفاتر مشاوره وقف چه نقشی در این مسیر دارند؟
اگر قرار است وقفهای جدید شکل گیرد، باید مردم را در این مسیر راهنمایی کنیم. دفاتر مشاوره وقف میتوانند حلقه ارتباطی میان مردم، خیرین، واقفان و سازمان اوقاف باشند.
فردی ممکن است نیت خیر داشته باشد اما نداند چگونه این نیت را به یک وقف مؤثر تبدیل کند. مشاور وقف باید به او کمک کند تا نیت خیرش با یک نیاز واقعی جامعه پیوند بخورد. شعار ما در این زمینه این است: «وقف آسان؛ راهنمایی درست، اثر ماندگار».
آیا برای مشارکت اقشار مختلف مردم در وقف نیز برنامهای دارید؟
قطعاً همینطور است یعنی یکی از باورهای ما این است که نباید این تصور در جامعه وجود داشته باشد که وقف فقط برای افراد بسیار ثروتمند است. میخواهیم مفهوم وقف خرد و مشارکت جمعی را توسعه دهیم. گاهی یک فرد توان مالی محدودی دارد، اما میتواند در یک وقف مشارکتی سهیم شود. گاهی یک جمع کوچک میتواند برای یک نیاز مشخص سرمایهگذاری کند. بنابراین پیام ما این است: برای ماندگار کردن خیر، همیشه به سرمایه بزرگ نیاز نیست؛ گاهی یک نیت کوچک میتواند برکتی بزرگ و ماندگار ایجاد کند.
در حوزه رسانه چه اقداماتی پیشبینی شده است؟
برنامهای که پیوست رسانهای نداشته باشد، بخش مهمی از ظرفیت خود را از دست میدهد. بنابراین تلاش کردیم برای برنامههای هفته وقف از قالبهای مختلف استفاده کنیم؛ از جمله گزارش خبری، مصاحبه با واقفان، روایتهای کوتاه، کلیپ، اینفوگرافیک، موشنگرافیک، پادکست، محتوای شبکههای اجتماعی و گزارش تصویری. همچنین تأکید شده است که هر برنامه سه مرحله رسانهای داشته باشد یعنی قبل از برنامه؛ اطلاعرسانی و ایجاد مطالبه. حین برنامه؛ پوشش و روایتسازی و بعد از برنامه؛ انتشار دستاورد و اثر اجتماعی. به این ترتیب، یک برنامه فقط در زمان برگزاری دیده نمیشود و میتواند اثر رسانهای آن تا مدتها ادامه داشته باشد.
برای استفاده از ظرفیت هنر نیز برنامهای دارید؟
بله. یکی از برنامههای فرهنگی امسال، برگزاری محفل ملی شعر وقف با عنوان «حاضران بیحضور» است. در این برنامه تلاش میکنیم فرهنگ وقف را از زبان شعر و هنر روایت کنیم. همچنین قرار است مجموعه اشعار این محفل در قالب کتابی با عنوان «میراث وقف» منتشر و رونمایی شود. هدف ما این است که محتوای هفته وقف فقط به خبر و گزارش محدود نشود و آثار فرهنگی ماندگار نیز تولید شود.
نسل جوان در برنامههای امسال چه جایگاهی دارد؟
ارتباط نسل جوان با وقف برای ما بسیار مهم است. اگر میخواهیم فرهنگ وقف در آینده نیز زنده و پویا باشد، باید زبان ارتباط با نسل جدید را بشناسیم. به همین دلیل از فضای مجازی، هوش مصنوعی، محتوای کوتاه، روایت تصویری، مسابقات فرهنگی و مشارکت نوجوانان و جوانان استفاده میکنیم. تلاش میکنیم نسل جوان وقف را صرفاً یک مفهوم تاریخی نبیند؛ بلکه آن را بهعنوان یک راهحل برای مسائل جامعه امروز بشناسد.
بقاع متبرکه چه نقشی در هفته وقف دارند؟
بقاع متبرکه یکی از مهمترین ظرفیتهای مردمی سازمان هستند و میتوانند نقش جدی در ترویج فرهنگ وقف داشته باشند. از این ظرفیت برای معرفی موقوفات، معرفی واقفان، مشاوره وقف، برنامههای قرآنی و معرفتی، خدمترسانی، تولید محتوای رسانهای و ارتباط مستقیم با مردم استفاده خواهد شد. در واقع، بقاع متبرکه میتوانند به پایگاههای ارتباط مردم با فرهنگ وقف تبدیل شوند.
شفافیت و اعتماد عمومی چه جایگاهی در این برنامهها دارد؟
فرهنگ وقف بدون اعتماد عمومی نمیتواند توسعه پیدا کند. مردم باید بدانند نیت واقف کجا هزینه میشود، چه تعداد انسان از یک موقوفه بهرهمند میشوند و یک موقوفه چه اثری در جامعه ایجاد کرده است.
بنابراین معرفی محل مصرف درآمد موقوفات، خدمات ارائهشده، تعداد بهرهمندان و آثار اجتماعی موقوفات اهمیت زیادی دارد. هرچه مردم اثر وقف را شفافتر ببینند، اعتماد آنها نیز بیشتر خواهد شد.
اگر بخواهید مهمترین تفاوت هفته وقف ۱۴۰۵ با سالهای گذشته را در یک جمله بیان کنید، چه میگویید؟
تلاش ما این است که از «هفته وقفِ مراسممحور» به «هفته وقفِ مردممحور و روایتمحور» حرکت کنیم. میخواهیم هفته وقف پایان یک برنامه نباشد؛ بلکه آغاز یک جریان باشد؛ یک واقف جدید، یک وقف جدید، یک خدمت جدید و یک روایت جدید از برکت وقف.
وقف متعلق به همه مردم است. ممکن است یک نفر اموال زیادی داشته باشد و موقوفه بزرگی ایجاد کند؛ ممکن است فرد دیگری توان مالی کمتری داشته باشد اما در یک وقف خرد یا مشارکتی سهیم شود.
مهم این است که هرکس بتواند بخشی از خیر خود را برای آینده ماندگار کند. در سازمان اوقاف وظیفه داریم این مسیر را برای مردم آسان، شفاف و قابل اعتماد کنیم.
پیام ما در هفته وقف ۱۴۰۵ روشن است؛ وقف، فقط میراث گذشته نیست؛ سرمایهای برای ساختن آینده است. وقف میراث ماندگار و آینده پایدار است.
منبع: ایکنا