رضا معممی‌مقدم با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی امامزادگان و بقاع متبرکه اظهار کرد: این اماکن مقدس در طول تاریخ اسلام، افزون بر جایگاه زیارتی و عبادی، کانون ترویج معارف اهل‌بیت(ع)، تربیت دینی، گسترش اخلاق و تقویت پیوندهای اجتماعی بوده‌اند و امروز نیز باید با بازآفرینی این نقش تاریخی، به پایگاه‌های زنده فرهنگ، معرفت و خدمت تبدیل شوند.

وی افزود: بقاع متبرکه باید از کانون زیارت به قرارگاه‌های فرهنگ و خدمت تبدیل شوند؛ قرارگاه‌هایی که در آن‌ها زیارت با معرفت، ایمان با مسئولیت اجتماعی و فعالیت فرهنگی با خدمت به مردم پیوند می‌خورد. در این مسیر، هیئت‌امنا و خدام نقش محوری دارند و باید بقعه را نه صرفاً مکانی برای برگزاری مراسم، بلکه مجموعه‌ای اثرگذار در زندگی فرهنگی و اجتماعی منطقه بدانند.

بقعه موفق؛ بقعه‌ای که به نیازهای مردم پاسخ می‌دهد
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، شناخت نیازهای واقعی مردم را از الزامات کارآمدسازی بقاع متبرکه دانست و تصریح کرد: هر بقعه باید متناسب با ظرفیت‌ها و شرایط منطقه خود، برای ارتقای معرفت دینی، تحکیم خانواده، تربیت نسل جوان و تقویت مشارکت مردمی برنامه داشته باشد.

معممی‌مقدم با تأکید بر ضرورت توسعه فعالیت‌های قرآنی و معرفتی گفت: برگزاری کلاس‌های روخوانی و روان‌خوانی قرآن، کرسی‌های تلاوت، جلسات تفسیر و اخلاق، بیان احکام مورد نیاز مردم و برگزاری نشست‌های علمی و پرسش‌وپاسخ دینی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بقاع متبرکه را به کانون‌های فعال معرفت‌افزایی تبدیل کند.

وی افزود: توجه به کودکان، نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها باید در اولویت برنامه‌ریزی فرهنگی بقاع قرار گیرد. برگزاری برنامه‌های تربیتی، مشاوره خانواده، ازدواج و تحصیلی و ایجاد ارتباط مؤثر با مدارس و مراکز آموزشی پیرامونی، زمینه حضور مستمر نسل جدید در این اماکن مقدس را فراهم می‌کند

خدمت به مجاوران؛ معیار اثرگذاری اجتماعی بقاع
معممی‌مقدم با بیان اینکه موفقیت بقاع متبرکه تنها با میزان حضور زائران در مناسبت‌های مذهبی سنجیده نمی‌شود، اظهار کرد: رضایت زائر و خدمت به مجاور، از معیارهای مهم موفقیت بقاع متبرکه است. بقعه‌ای که در کنار برنامه‌های مذهبی، به نیازهای همسایگان و خانواده‌های پیرامونی توجه می‌کند، می‌تواند به کانون اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی در منطقه تبدیل شود.

وی سرکشی به خانواده‌های مجاور، عیادت از بیماران، حضور در مراسم سوگواری همسایگان و توجه به مشکلات محلی را از اقدامات ساده اما اثرگذار در تقویت پیوند بقاع با مردم دانست و افزود: رعایت حقوق همسایگان، مدیریت تردد و سروصدای مراسم و توجه به آسایش ساکنان اطراف نیز بخشی از مسئولیت اجتماعی هیئت‌امنا و خدام است؛ چراکه زیارت و فعالیت مذهبی نباید موجب تضییع حقوق مردم شود.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، راه‌اندازی پویش‌های مردمی مانند «هر زائر یک خدمت»، تشکیل مجمع خیرین حامی بقاع، سامان‌دهی خادمان افتخاری و تقدیر از خیرین و فعالان فرهنگی را از دیگر راهکارهای تقویت مشارکت مردم برشمرد.

از نذر فرهنگی تا ایجاد منابع پایدار برای فعالیت‌های فرهنگی

وی با تأکید بر ضرورت پشتیبانی مالی از برنامه‌های فرهنگی و قرآنی بقاع متبرکه اظهار کرد: در کنار توجه به ساخت‌وساز و توسعه زیرساخت‌ها، باید فرهنگ مشارکت خیرین در تأمین هزینه‌های فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و تربیتی نیز تقویت شود.

معممی‌مقدم، ترویج «نذر فرهنگی» را یکی از راهکارهای تحقق این هدف دانست و افزود: خیرین می‌توانند با مشارکت در تأمین هزینه برنامه‌های قرآنی، تربیتی، آموزشی و اجتماعی، زمینه استمرار فعالیت‌های فرهنگی بقاع را فراهم کنند.

وی همچنین بر ضرورت فعال‌سازی ظرفیت موقوفات و رقبات وابسته، افزایش بهره‌وری و مدیریت شفاف منابع تأکید کرد و گفت: حرکت از اتکای صرف به نذورات موردی به سمت ایجاد منابع پایدار، باید متناسب با ظرفیت هر بقعه و با رعایت ضوابط قانونی، شرعی و نیت واقف دنبال شود.

هنر و رسانه؛ ابزارهای پیوند نسل جدید با بقاع متبرکه

معممی‌مقدم بهره‌گیری از هنر و رسانه را از الزامات ارتقای جذابیت فرهنگی بقاع دانست و گفت: دعوت از هنرمندان متعهد، اجرای نمایش‌های آیینی و تعزیه، برگزاری شب‌های شعر و نمایشگاه‌های فرهنگی و هنری و تولید محتوای چندرسانه‌ای می‌تواند روایت تاریخی و معنوی امامزادگان را برای نسل جدید جذاب‌تر و قابل فهم‌تر کند.

وی افزود: مستندسازی تاریخ شفاهی بقاع، معرفی شخصیت‌های علمی و فرهنگی مرتبط با این اماکن، تقویت حضور در فضای مجازی و ثبت دقیق فعالیت‌ها در سامانه سلاله، زمینه انتقال تجربه‌های موفق، الگوسازی و ارتقای کیفیت برنامه‌ها را فراهم می‌کند.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، بهبود خدمات زیارتی را نیز مورد تأکید قرار داد و اظهار کرد: نظافت و آراستگی محیط، سامان‌دهی فضای سبز، تأمین محل مناسب استراحت زائران، مدیریت مطلوب صوت و نور، راه‌اندازی چایخانه در بقاع مستعد و ارائه خدمات داوطلبانه در حوزه‌هایی مانند پزشکی، مشاوره و آموزش، می‌تواند رضایت زائران را افزایش دهد و ارتباط آنان با بقاع را تقویت کند.

تحول بقاع از مدیریت روزمره به مدیریت برنامه‌محور

معممی‌مقدم، توانمندسازی هیئت‌امنا و خدام را شرط اساسی تحول بقاع متبرکه دانست و گفت: مدیریت بقاع باید از فعالیت‌های صرفاً روزمره به سمت برنامه‌ریزی هدفمند، تقسیم مسئولیت، شفافیت مالی، پاسخ‌گویی و ارزیابی مستمر حرکت کند.

وی با اشاره به اهمیت صیانت از موقوفات و اموال بقاع افزود: ثبت دقیق درآمدها و هزینه‌ها، حفاظت از تجهیزات و دارایی‌ها، تنظیم قراردادهای شفاف، رعایت نیت واقف و سامان‌دهی واقعی خادمان افتخاری، از الزامات مدیریت صحیح این اماکن است. گزارش فعالیت‌ها نیز باید با واقعیت میدانی منطبق باشد و به‌جای آمارسازی، مبنای تصمیم‌گیری و اصلاح قرار گیرد.

وی با تأکید بر اینکه همه بقاع متبرکه از ظرفیت و امکانات یکسان برخوردار نیستند، خاطرنشان کرد: برنامه‌های تحول باید متناسب با شرایط مکانی، منابع مالی، امکانات و ظرفیت اجتماعی هر بقعه اولویت‌بندی شوند. هدف، اجرای یکسان همه برنامه‌ها در تمام بقاع نیست؛ بلکه شناسایی ظرفیت‌های موجود و انتخاب اقداماتی است که بیشترین اثر را در هر منطقه دارند.

معممی‌مقدم در پایان تأکید کرد: تحول بقاع متبرکه زمانی محقق می‌شود که از گزارش تعداد برنامه‌ها عبور کنیم و میزان اثرگذاری آن‌ها را بسنجیم؛ اینکه چه میزان به معرفت دینی مردم افزوده شده، چه خدمتی به زائر و مجاور ارائه شده، مشارکت مردمی چقدر افزایش یافته و اعتماد عمومی تا چه اندازه تقویت شده است.

وی افزود: بقاع متبرکه با مشارکت مردم، مدیریت کارآمد و پیوند زیارت با زندگی اجتماعی می‌توانند به کانون‌های اثرگذار فرهنگی تبدیل شوند؛ کانون‌هایی که علاوه بر پاسداشت میراث معنوی اهل‌بیت(ع)، در خدمت به مردم، تقویت همبستگی اجتماعی و پاسخ‌گویی به نیازهای فرهنگی جامعه نقش‌آفرینی می‌کنند.