حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی، نماینده ولی‌فقیه و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، با تشریح آخرین وضعیت تعیین تکلیف اسناد موقوفات، از تبدیل بیش از 80 درصد اسناد به اسناد تک‌برگ، کاداستر و GIS و هشدار قوه قضاییه درباره 20 درصد باقی‌مانده خبر داد و از برنامه‌های سازمان برای شفافیت مالی و حقوقی، استقرار سامانه واحد مزایده، استفاده از هوش مصنوعی در کارشناسی املاک، مولدسازی علمی موقوفات و ورود وقف به حوزه‌هایی همچون اقتصاد دریاپایه، انرژی خورشیدی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان گفت.

20 درصد اسناد موقوفات در پیچ‌وخم کارشناسی

نماینده ولی فقیه و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در تشریح چالش‌های میدانی در انجام مسئولیت‌های سازمان متبوعش، از تذکرات دستگاه قضا برای تسریع در تعیین تکلیف اسناد موقوفه خبر داد و گفت: طبق قانون الزام به ثبت رسمی که قانونگذار الزام کرده اسناد تک‌برگ شوند، با معاون اول قوه قضاییه جلسات پیگیر و مجدانه‌ای تا قبل از جنگ رمضان داشتیم و بعد از جنگ رمضان هم جلسات پیگیر و مجدانه بود تا دستگاه‌ها، قانون الزام را رعایت کنند. یکی از دستگاه‌هایی که در این زمینه مسئولیت دارد، سازمان اوقاف است.

وی افزود: ما اسناد تاریخی داریم که باید به اسناد دفترچه‌ای، سپس به تک‌برگ، سپس کاداستر و حدنگار، و سپس GIS  تبدیل شوند. باید این روند را در زمین، در شهر و روستا انجام می‌دادیم. خوشبختانه تاکنون توانستیم بیش از 80 درصد اسناد را تبدیل کنیم و قوه قضاییه نیز نسبت به این کارکرد ابراز رضایت کرده است؛ البته درباره 20 درصد باقی‌مانده به ما هشدار دادند که «زمان ندارید و باید تکمیل کنید».

خاموشی با اشاره به پیچیدگی‌های فنی در اسناد «حدی به حدی» که نیازمند کارشناسی تخصصی و زمان‌بر است، گفت: ما درگیری‌هایی داریم؛ برخی از این‌ها پرونده‌هایی دارد. در سندهای دفترچه‌ای مواردی داریم که «حدی به حدی» است و باید پیاده‌سازی شود. این کار زمان‌بر است. سعی کردیم از متخصصین ثبت و متخصصین پست و امثال این‌ها کمک بگیریم تا بتوانیم این کارشناسی را انجام دهیم. فکر می‌کنم باید اتمام این حرکت را برای سال 1406 اعلام کنیم، مگر اینکه مواردی خیلی غامض و سخت باشد.

کاهش دعاوی حقوقی با شفافیت سامانه‌ای

نماینده ولی‌فقیه در سازمان اوقاف ضمن تأکید بر اینکه شفافیت، بهترین سلاح در برابر دعاوی حقوقی است، گفت: وقتی اسناد رسمی در سامانه ثبت شود، هر استعلامی به صورت خودکار اعلام می‌کند که ملک وقفی است و دعاوی به طور طبیعی به شدت کاهش می‌یابد.

خاموشی خاطرنشان کرد: وقتی حدنگار، کاداستر و GIS را هم حاکم کنیم، می‌بینیم به طور طبیعی این دعاوی به شدت کاهنده خواهد بود. با این حال، ما همچنان دارای دعاوی حقوقی هستیم و باید این را هم حل کنیم. خوشبختانه با بهره‌گیری از سامانه‌های قوی قوه قضاییه و وکلای زبردست و همچنین دفاتر حقوقی اوقاف، توانسته‌ایم در این سال‌ها تعداد متنابهی از آراء را به نفع وقف و موقوفه اخذ کنیم.

شفاف‌سازی اجرای نیت واقفان

وی در ادامه این گفت‌وگو با تأکید بر لزوم مولدسازی علمی موقوفات بر اساس نیت واقف، از استقرار سامانه واحد مزایده در سراسر کشور، ورود کارشناسی املاک به بستر هوش مصنوعی، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در سطح بلوغ فناوری (TRL) 4 به بالا و ورود سازمان به عرصه‌هایی همچون اقتصاد دریاپایه، انرژی خورشیدی و تولید کاتالیزورهای کاهش آلودگی هوا خبر داد.

رئیس سازمان اوقاف با اشاره به اهمیت مولدسازی در راستای اجرای نیت واقف، گفت: در راستای در اجرای نیت، اگر مولدسازی در موقوفات انجام شود و در هر موقعیتی طرح و برنامه‌ای داشته باشیم، می‌توانیم اجرای نیت را بر آن اساس اظهار کنیم. برای نمونه در اربعین حسینی حدود 360 موکب داشتیم و از متولیان خواستیم اعلام و مکتوب کنند از کدام موقوفات برای پذیرایی از زائرین پیاده‌روی اباعبدالله الحسین (ع) هزینه شده است.

وی افزود: مردم در سال‌های اخیر شاهد این اتفاقات بوده‌اند که این شفاف‌سازی سه پیامد مهم داشته است؛ نخست آنکه رغبت به وقف بیشتر شده، دوم آنکه شفاف‌سازی در اظهار عملیات کسب درآمد و اجرای نیت افزایش یافته و سوم آنکه مردم توقع وافری دارند تا از موقوفات مناطق مختلف گزارش‌های عملیاتی دریافت کنند که ما موظف به ارائه این گزارش‌ها به مردم هستیم.

استقرار سامانه ضدتقلب مالی و انضباط‌بخشی به اسناد

خاموشی با تأکید بر نظارت دقیق بر منابع مالی سازمان گفت: سامانه‌های درون‌سیستمی ما به گونه‌ای طراحی شده‌اند که کلیه آمدوشدهای منابع مالی و هرگونه تقلب در آن‌ها قابل رصد است. همچنین با تشکیل مجامع سالیانه در استان‌ها، اسناد مالی با انضباط خاصی ارائه می‌شود. این رویکرد سبب شده تا دفاتر اسنادی ما به صحت بیشتری دست یابد و از میزان اسناد مردودی کاسته و بر اسناد مقبول افزوده شود.

همه مردم امکان شرکت در مزایدات اوقاف را دارند

رئیس سازمان اوقاف به استقرار سامانه واحد مزایده در سراسر کشور اشاره و تصریح کرد: حجم وسیع مزایداتی که از مناطق مختلف داشتیم را در یک سامانه واحد متمرکز کردیم. در این سامانه، مشخصات کامل واحدها از جمله عکس، قدمت ساختمان و امکانات درج می‌شود. این اقدام سبب شده تا کشف قیمت برای سازمان اوقاف بسیار قوی‌تر شود و دخالت انسانی و توصیه‌پذیری به حداقل برسد.

وی افزود: در این سیستم، به محض مشخص شدن برنده، همان لحظه به او اطلاع‌رسانی شده و وجه سایر شرکت‌کنندگان به صورت سیستمی و آنی به آن‌ها بازگردانده می‌شود که اتفاق بسیار مثبتی است.

ورود کارشناسی املاک به بستر هوش مصنوعی

خاموشی از کلید خوردن طرحی نوین در سازمان اوقاف خبر داد و گفت: با استیذانی که از ریاست قوه قضاییه اخذ شده، در حال حرکت به سمت کارشناسی هوش مصنوعی هستیم. این اقدام می‌تواند الگویی برای سایر نهادها و حتی قوه قضاییه باشد. در این سیستم، برای کشف قیمت موارد اوقافی و اجاره‌ای، نیازی به ارجاع به چندین کارشناس انسانی نیست؛ بلکه هوش مصنوعی با دریافت مؤلفه‌هایی نظیر موقعیت ملک، ابعاد، خیابان، قیمت‌های همجوار و امکانات ساخت‌وساز، قیمت را کشف می‌کند.

رئیس سازمان اوقاف گفت: این کار دقت و سرعت را فوق‌العاده افزایش می‌دهد و در مسائل اختلافی و محاکم نیز ثمرات بالایی خواهد داشت که جهان نیز به سمت استفاده از این ظرفیت‌ها رفته است.

مولدسازی علمی؛ رعایت غبطه وقف در ساخت‌وساز و کشاورزی

خاموشی گفت: در مولدسازی حق نداریم غیرعلمی عمل کنیم. اگر مجوز ساخت چهار طبقه برای ساختمانی صادر می‌شود، حق نداریم دو طبقه بسازیم، زیرا این کار خلاف غبطه وقف (رعایت صرفه و صلاح عین موقوفه) است و همه مردم می‌فهمند که باید از حداکثر ظرفیت قانونی (خط آسمان) استفاده کرد.

وی همچنین به اهمیت توجه به اراضی «بیابان‌پایه» اشاره کرد و افزود: حجم زیادی از موقوفات گذشته بیابان‌پایه هستند و شهریه آن‌ها نیز زیاد است. در این اراضی باید علمی کار کنیم؛ مثلاً اگر در یک هکتار می‌توان 10 تن برداشت کرد، حق نداریم به 3 تن اکتفا کنیم، زیرا این کار موجب ضیاع منافع وقف می‌شود.

ورود به مناطق‌الفراغ؛ از اقتصاد دریاپایه تا انرژی خورشیدی

رئیس سازمان اوقاف با بیان اینکه سیستم‌ها را به سمت دانش‌بنیان و ایجاد زنجیره‌ها سوق داده‌ایم، گفت: ما وارد «مناطق‌الفراغ» (نقاطی که معمولاً کمتر در آن‌ها عملیات اجرایی انجام می‌شود) شده‌ایم تا به عنوان پیشران عمل کنیم. بر اساس قانون برنامه توسعه که بر آبزی‌پروری و اقتصاد دریاپایه تأکید دارد، ما در حال تحقیق و بهره‌برداری از کف آب و سطح دریا هستیم. با وجود تأکیدات رهبر شهید انقلاب در بیش از دو دهه گذشته، مؤلفه‌های اقتصاد دریاپایه نیازمند تقویت است و سازمان اوقاف به عنوان پیشران وارد این عرصه شده است.

وی در بخش انرژی نیز یادآور شد: کشوری که اکثر روزهای سال را آفتاب دارد، باید از انرژی خورشیدی استفاده کند. به جای صرف هزینه‌های ساخت‌وساز سنتی، بر تأمین انرژی متمرکز شده‌ایم و اکنون یکی از نهادهایی هستیم که در نقاط مختلف کشور در حال ایجاد نیروگاه‌های چند مگاواتی خورشیدی هستیم.

حمایت از دانش‌بنیان‌ها در سطح بلوغ فناوری (TRL) 4 به بالا

خاموشی با اشاره به حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در سطح بلوغ فناوری (Technology Readiness Level) از پله 4 به بعد، توضیح داد: معمولاً شرکت‌ها در پله‌های 1 تا 3 حمایت می‌شوند، اما در مرحله تجاری‌سازی و نیاز به جریان نقدینگی برای احداث کارخانه و تکثیر رها می‌شوند. ما در این نقطه ورود کرده‌ایم. خوشبختانه اکنون بیش از 30 شرکت دانش‌بنیان تحت حمایت ما هستند که عمدتاً به سوددهی رسیده‌اند و گزارش‌ها نشان‌دهنده ارتقای چند ده برابری سرمایه‌گذاری با مشارکت وقف است.

وی به نمونه‌های موفق در حوزه تجهیزات پزشکی اشاره کرد و گفت: در حوزه «الکتروکموتراپی» (روش نوین و بومی درمان سرطان) کار کرده‌ایم تا هزینه درمان یک بیمار از یک میلیارد تومان به 500 میلیون تومان کاهش یابد. همچنین در زمینه ایمپلنت‌ها و سنجش تراکم استخوان فعالیت‌هایی انجام شده که کمیسیون‌های عمران و بهره‌وری سازمان نیز پیگیر آن‌ها هستند.

مبارزه با آلودگی کلان‌شهرها با تولید «مونولیت»

رئیس سازمان اوقاف در پایان به دغدغه‌های زیست‌محیطی خود اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مشغول‌کننده ذهن من، آلودگی محیط زیست در کلان‌شهرها و مشکل اگزوز خودروهاست. متأسفانه معاینه فنی گاهی به بهانه‌ای تبدیل شده و برخی با کرایه کردن اگزوز سالم، معاینه فنی می‌گیرند و سپس آن را عوض می‌کنند که این کار به تنفس مردم ضرر می‌زند.

وی ادامه داد: ما با یکی از دانشگاه‌ها که دستگاه‌های تولید «مونولیت» (کاتالیزور کاهنده دی‌اکسید کربن) را در اختیار دارد، وارد همکاری شده‌ایم تا کارخانه تولید این قطعه برای سیستم‌های خودرو راه‌اندازی شود. همچنین قصد داریم همین اقدام را با حجم بسیار بالاتر برای مازوت‌سوزی‌ها در نیروگاه‌ها انجام دهیم.

خاموشی در پایان گفت: رسالت ما این است در نقاطی قرار بگیریم که می‌توانند یک معضل ملی را حل کنند و وقف در این حرکت نقش پیشرانی داشته باشد؛ این همان مولدسازی واقعی است که ان‌شاءالله به پیشرفت کشور منجر خواهد شد.
منبع: تسنیم