رضا معممی‌مقدم با تأکید بر ضرورت تحول در کارکردهای فرهنگی و اجتماعی بقاع متبرکه گفت: این اماکن باید با توانمندسازی هیئت‌امنا و خدام، ارتقای کیفیت خدمات به زائران، تقویت مشارکت مردمی و حضور هدفمند در فضای مجازی، به کانون‌های جریان‌ساز فرهنگی، قطب‌های گردشگری مذهبی و پایگاه‌های اثرگذار در فضای مجازی تبدیل شوند.
رضا معممی‌مقدم مدیرکل امور فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، امروز، ۲۹ مهرماه در کارگاه توانمندسازی منابع انسانی بقاع متبرکه استان فارس که با حضور ۵۰۰ نفر از اعضای هیئت‌امنا و خدام بقاع متبرکه در حرم مطهر حضرت سیدعلاءالدین حسین(ع) شیراز در حال برگزاری است، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده این اماکن در ترویج معارف اهل بیت(ع)، تعمیق باورهای دینی و تقویت هویت اسلامی و ایرانی اظهار کرد: بقاع متبرکه از سرمایه‌های ارزشمند معنوی، فرهنگی و اجتماعی کشور هستند و باید با نگاهی تحولی، از ظرفیت آن‌ها برای پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه استفاده کرد.
وی افزود: مأموریت بقاع متبرکه نباید صرفاً به میزبانی از زائران، برگزاری مراسم مذهبی و اجرای برنامه‌های مناسبتی محدود شود؛ بلکه این اماکن باید به کانون‌های فعال فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند که در تربیت نسل جوان، تحکیم بنیان خانواده، ترویج سبک زندگی اسلامی، تقویت همبستگی اجتماعی و گسترش فرهنگ خدمت نقش‌آفرینی می‌کنند.
معممی‌مقدم با بیان اینکه بقعه متبرکه صرفاً یک ساختمان یا محل برگزاری مراسم نیست، بلکه می‌تواند قرارگاه ایمان، معرفت، خدمت و مشارکت اجتماعی باشد، تصریح کرد: تحقق این رویکرد نیازمند برنامه‌ریزی هدفمند، شناخت مخاطبان، استفاده از ظرفیت‌های مردمی و پرهیز از فعالیت‌های صرفاً تشریفاتی و مقطعی است. موفقیت برنامه‌های فرهنگی را باید با میزان مشارکت مردم، کیفیت خدمات، تغییرات مثبت در مخاطبان و آثار واقعی فعالیت‌ها سنجید، نه صرفاً با تعداد مراسم برگزارشده یا گزارش اقدامات اجرایی.
ضرورت عبور از برنامه‌های پراکنده فرهنگی
مدیرکل امور فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به ضرورت ارتقای کارکردهای فرهنگی بقاع متبرکه گفت: برای دستیابی به اثرگذاری پایدار، باید از اجرای برنامه‌های پراکنده و مناسبتی عبور کنیم و میان مناسبت‌های مذهبی، نیازهای روز جامعه و برنامه‌های مستمر تربیتی و اجتماعی پیوند برقرار سازیم.
وی ادامه داد: بقاع متبرکه باید برای گروه‌های مختلف مخاطب، از کودکان و نوجوانان تا جوانان، خانواده‌ها و بانوان، برنامه‌های متناسب و اثربخش داشته باشند. بهره‌گیری از ظرفیت روحانیون، هیئت‌امنا، خدام، مراکز فرهنگی، گروه‌های جهادی، خیرین و تشکل‌های مردمی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری شبکه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در پیرامون این اماکن مقدس باشد.
معممی‌مقدم با بیان اینکه مناسبت‌های ملی و مذهبی فرصت مناسبی برای ایجاد جریان‌های فرهنگی فراگیر هستند، اظهار کرد: پویش‌های فرهنگی و اجتماعی زمانی موفق خواهند بود که از یک پیام روشن، محتوای مناسب، مخاطب‌شناسی دقیق و امکان مشارکت عمومی برخوردار باشند و آثار آن‌ها پس از پایان مناسبت نیز استمرار پیدا کند.
وی توانمندسازی منابع انسانی را از پیش‌شرط‌های اساسی این تحول دانست و گفت: هیچ برنامه فرهنگی بدون نیروی انسانی آگاه، مسئولیت‌پذیر، باانگیزه و توانمند به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. هیئت‌امنا و خدام باید علاوه بر آشنایی با وظایف خود، مهارت‌های ارتباط با زائران، مدیریت فرهنگی، پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان، حل مسائل و استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی را نیز فرا بگیرند.
خادمی؛ مسئولیتی فراتر از نگهداری بقاع متبرکه
معممی‌مقدم با تأکید بر جایگاه معنوی و اجتماعی خدمت در بقاع متبرکه اظهار کرد: خادمی در این آستان‌های مقدس، صرفاً انجام مجموعه‌ای از وظایف اداری و اجرایی نیست، بلکه مسئولیتی اخلاقی و اجتماعی در برابر خداوند، اهل بیت(ع)، زائران و مردم است.
وی افزود: رفتار خادم، نحوه برخورد با زائر، رعایت امانت‌داری، حفظ حرمت بقعه، پاکیزگی محیط، پاسخ‌گویی شایسته و تکریم همه مراجعه‌کنندگان، بخشی از پیام فرهنگی بقاع متبرکه است. گاهی یک برخورد کریمانه و یک خدمت صادقانه، بیش از ساعت‌ها سخنرانی و تبلیغ در ذهن و دل زائر اثر می‌گذارد.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه تصریح کرد: هیئت‌امنا و خدام باید خود را امانت‌دار نیت واقفان و خدمتگزار مردم بدانند. صیانت از موقوفات، حفظ عین موقوفه، بهره‌برداری صحیح از ظرفیت‌های موجود و اجرای دقیق نیت واقف، در کنار ارتقای خدمات فرهنگی و اجتماعی، از مسئولیت‌های مهم مجموعه اوقاف و متولیان بقاع متبرکه است.
توسعه گردشگری مذهبی با حفظ هویت معنوی بقاع
وی با اشاره به ظرفیت تاریخی و تمدنی بقاع متبرکه در توسعه گردشگری مذهبی گفت: این اماکن علاوه بر جایگاه اعتقادی و معنوی، بخشی از میراث تاریخی، فرهنگی و هویتی ایران اسلامی به‌شمار می‌روند و می‌توانند در معرفی فرهنگ دینی و ظرفیت‌های بومی مناطق مختلف کشور نقش مؤثری ایفا کنند.
معممی‌مقدم افزود: توسعه گردشگری مذهبی به معنای تقلیل زیارت به گردشگری نیست؛ بلکه باید از ظرفیت حضور زائران و گردشگران برای تعمیق معرفت دینی، معرفی شخصیت مدفونان، آشنایی با تاریخ و فرهنگ منطقه و تقویت پیوند نسل جوان با میراث معنوی کشور بهره گرفت.
وی با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت میزبانی در بقاع متبرکه بیان کرد: نظم، نظافت، امنیت، دسترسی مناسب، راهنمایی زائران، معرفی مستند تاریخ بقعه و ارائه خدمات فرهنگی و رفاهی شایسته، در شکل‌گیری تجربه مطلوب زیارت مؤثر است. هر بقعه باید متناسب با ظرفیت‌ها و ویژگی‌های خود، برای استقبال از زائران برنامه داشته باشد و در عین توسعه خدمات، شأن معنوی و هویت اصیل خود را حفظ کند.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، استان فارس را به‌دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گسترده تاریخی، فرهنگی و مذهبی، واجد زمینه‌های ارزشمندی برای توسعه گردشگری مذهبی دانست و بر ضرورت معرفی شایسته بقاع متبرکه و پیوند دادن ظرفیت زیارت با هویت فرهنگی و تاریخی مناطق تأکید کرد.
حضور هدفمند بقاع متبرکه در فضای مجازی
معممی‌مقدم فضای مجازی را یکی از عرصه‌های مهم فعالیت فرهنگی بقاع متبرکه دانست و اظهار کرد: بخش قابل‌توجهی از ارتباطات، دریافت اطلاعات و شکل‌گیری نگرش‌های فرهنگی جامعه در بستر فضای مجازی صورت می‌گیرد؛ از این‌رو، بقاع متبرکه نیز باید با شناخت اقتضائات این فضا، حضوری فعال، مستمر، خلاقانه و مبتنی بر محتوای معتبر داشته باشند.
وی افزود: حضور در فضای مجازی نباید به انتشار تصاویر مراسم و انعکاس اخبار محدود شود. معرفی شخصیت‌های مدفون در بقاع، روایت کرامت‌ها و میراث معنوی با رعایت دقت و اعتبار، انتشار محتوای قرآنی و معارفی، بازنمایی خدمات اجتماعی، معرفی فعالیت‌های خیرخواهانه و پاسخ‌گویی به پرسش‌های مخاطبان، از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند ارتباط بقاع متبرکه با نسل جوان را تقویت کند.
معممی‌مقدم تأکید کرد: هر بقعه باید متناسب با امکانات و مخاطبان خود، برای تولید و انتشار محتوای جذاب، کوتاه، مستند و اثرگذار برنامه داشته باشد. روایت درست از خدمات و ظرفیت‌های بقاع متبرکه می‌تواند به افزایش شناخت عمومی، تقویت اعتماد مردم و گسترش مشارکت خیرین و گروه‌های مردمی منجر شود.
تحول در بقاع متبرکه با تکیه بر مشارکت مردم
مدیرکل امور فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه در جمع‌بندی سخنان خود بر ضرورت حرکت از فعالیت‌های پراکنده به سمت برنامه‌های مسئله‌محور و نتیجه‌گرا تأکید کرد و گفت: تحول در بقاع متبرکه الزاماً به معنای ایجاد ساختارهای جدید یا افزایش هزینه‌ها نیست، بلکه در بسیاری از موارد، با بازآرایی ظرفیت‌های موجود، تقسیم مسئولیت روشن، توانمندسازی نیروها و تقویت مشارکت مردم می‌توان به نتایج مؤثری دست یافت.
وی بیان کرد: هر بقعه باید متناسب با موقعیت جغرافیایی، ظرفیت‌های فرهنگی، میزان حضور زائران و نیازهای اجتماعی پیرامون خود، اولویت‌های مشخصی را تعریف کند و برای هر فعالیت، هدف، مخاطب، خروجی و نتیجه مورد انتظار داشته باشد. ارزیابی عملکرد نیز باید بر اساس شواهد و آثار واقعی صورت گیرد تا مشخص شود هر اقدام تا چه اندازه به ارتقای فرهنگ دینی، بهبود خدمات، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت ارتباط مردم با بقاع متبرکه کمک کرده است.
معممی‌مقدم در پایان تأکید کرد: آینده فرهنگی بقاع متبرکه در گرو پیوند میان معنویت، خدمت، معرفت و مشارکت مردم است. اگر هیئت‌امنا و خدام با نگاه امانت‌داری، روحیه خدمتگزاری و دانش روز وارد میدان شوند، بقاع متبرکه می‌توانند بیش از گذشته به کانون‌های جریان‌ساز فرهنگی، قطب‌های گردشگری مذهبی و پایگاه‌های اثرگذار در فضای مجازی تبدیل شوند و نقشی ماندگار در ارتقای سرمایه اجتماعی و تقویت هویت دینی جامعه ایفا کنند.